Info ochtendconferentie
Het boek ‘Internet als methodiek in de jeugdzorg’ bestellen

De cijfers liegen er niet om: in 2011 werd www.alcoholhulp.be meer dan 210.000 maal bezocht. Een toename van 66.300 t.o.v. 2010, of een stijging van ruim 45%. Hierbij waren er 950 mensen die gebruik maakten van het zelfhulpprogramma, om op eigen kracht hun drankgebruik te minderen of te stoppen. Daarnaast hebben een 500-tal personen zich aangemeld voor een online begeleiding door een professionele hulpverlener. Opvallend hierbij blijft dat deze hulpverleningsvorm in verhouding veel meer vrouwen en personen die aan het werk zijn bereikt, dan de ‘klassieke’ hulpverlening (zowel ambulant als via ziekenhuisopnames).

Toch wordt de werking van Alcoholhulp bedreigd, in die zin dat het op korte termijn problematisch wordt om voldoende hulpverleners aan het werk te houden en de continuïteit van de online begeleidingen te verzekeren. Zoals het er nu voorstaat zullen we vanaf eind maart het aantal uren hulpverlening met de helft moeten verminderen. Voor 2013 zijn er helemaal geen vooruitzichten. Een spijtige zaak, aangezien online hulpverlening reeds heeft aangetoond een wezenlijke bijdrage te kunnen leveren aan de geestelijke gezondheidszorg. Niet alleen zijn er de vele voordelen voor deelnemers (o.a. de lage drempel en het minimaal ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer), maar ook de lagere kosten voor de organiserende overheden op korte en lange termijn. Deelnemers die zich voldoende kunnen ‘herpakken’ zullen immers niet doorstromen naar de ‘klassieke’ hulpverlening, terwijl deelnemers die wel behoefte hebben aan meer ondersteuning die stap sneller zullen zetten.

www.nupraatikerover.be

Klinisch-psycholoog.be biedt iedereen de mogelijkheid om een klinisch psycholoog / psychotherapeut te zoeken, op basis van verschillende zoekcriteria: provincie, gemeente, doelgroep, behandelingsvorm, probleemgebied, enz. Alle geregistreerde psychologen op deze website werden erkend door de psychologencommissie.

Is het Belgische drugsbeleid in hetzelfde bedje ziek als de Belgische jeugdzorg? Een overinvestering in bepaalde residentiële zorg, ten nadele van preventie en ambulante hulpvormen?

Het onderzoek werd uitgevoerd door het IRCP (een onderzoeksgroep van de UGent) in opdracht van BELSPO. In het onderzoek werd gepeild naar de overheidsuitgaven op gebied van drugsbeleid in 2008. Voor het eerst werd ook rekening gehouden met legale drugs zoals alcohol, tabak en slaap- en kalmeringsmiddelen.

Cijfers

In 2008 bedroeg de totale uitgave voor het drugsbeleid in België 975.085.793 euro. Het grootste deel hiervan werd gedragen door de federale overheid. Vlaanderen, Wallonië en Brussel zorgden voor 2,3%, provincies voor 0,15%, steden en gemeentes voor 0,28% van de totaalsom.

De uitgave voor het tabaksbeleid bedroeg 11.517.110 euro.  In de volgende jaren zullen er zich verschuivingen voordoen in de besteding van dat bedrag ten gunste van de pijler ‘hulpverlening’, wegens de RIZIV tegemoetkoming voor rookstopbegeleiding. Toch blijft de pijler ‘veiligheid’ nog steeds de grootste (o.a. door de aanzienlijke kost van de rookverbodcontroles in de horeca).

Uitgaven alcohol, psychoactieve medicatie en illegale drugs

Hier werd 963.568.683 euro uitgegeven. Waarbij de pijler ‘hulpverlening’ 76,50% van de middelen toebedeeld kreeg. Bij nader toezien ging het grootste gedeelte hiervan naar ziekenhuisopnames die alcoholgerelateerd zijn (van fysieke ontwenning tot langdurige behandeling), namelijk 57,41% van het totale budget. Wat betekent dat er voor de overige hulpverlening nog 19,09% overblijft. Het betreft hier o.a. ambulante begeleidingen, substitutiebehandelingen voor heroïne, therapeutische gemeenschappen en ziekenhuisopnames voor andere drugs dan alcohol.

De tweede grootste uitgavenpost is ‘veiligheid’ (opsporing. straftoewijzing, enz.),  met 21,67% van het totale budget.

De pijler ‘preventie’ krijgt slechts 1,24% toebedeeld. Aan ‘harm reduction’ (spuitenruil, pill testing, peer support bij het uitgaan) wordt 0,35% uitgegeven.

Conclusies van de onderzoekers

• De klemtoon van het drugsbeleid moet meer op preventie liggen. In de eerste plaats op preventie voor psychoactieve medicatie en alcohol.
• Het grootste deel van het budget voor hulpverlening gaat op aan hospitalisaties voor alcoholafhankelijkheid.
• Er worden te weinig middelen besteed aan drughulpverlening in gevangenissen.
• Harm reduction wordt ondergefinancierd, ondanks de bewezen effectiviteit.
• De grootste stijging van uitgaven tussen 2004 en 2008 bleek te noteren in de pijler ‘veiligheid’.  Deze bestaat hoofdzakelijk uit overheidsuitgaven voor opsporing (bijna 70%), specifiek gericht op de vraagzijde (de gebruikers dus).
• Op sommige niveaus is er onvoldoende transparantie in de subsidiestromen. Organisaties worden gefinancierd via een wirwar van kanalen, budgetposten en departementen. Veel uitgaven zijn bovendien afhankelijk van projectfinanciering, wat continuïteit en efficiënte op langere termijn verhinderd.

Bedenkingen

• Ondanks de goede intenties van de Beleidsnota Drugproblematiek van 2001, waarbij een belangrijke klemtoon op preventie werd gelegd, wijst de realiteit dus nog steeds op een ‘omgekeerde wereld’. Er wordt bijzonder veel uitgegeven aan ziekenhuisopnames, vooral in verband met alcohol. Ondanks het feit dat hospitalisaties steeds nodig zullen zijn, kunnen ze beter tot een minimum beperkt worden ten voordele van andere hulpvormen die minder kostelijk zijn en minder radicaal ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer van zorgvragers.
• Verschillende onderzoeken wijzen er trouwens op dat er tussen residentiële en ambulante behandeling geen verschil blijkt te bestaan, wat betreft middelengebruik en het volgen van nazorg door cliënten (Autrique et al., 2007; Rigter et al., 2004; van Gageldonk, Ketelaars & van Laar, 2006). M.a.w. dure en langdurige kliniekopnames zijn daarom niet effectiever. In de sector zelf benoemt men een bepaalde groep patiënten niet voor niets als ‘draaideurpatiënten’.
• De huidige ontwikkelingen binnen ‘artikel 107′ kunnen een aanzet betekenen om het roer om te gooien. Het is immers de bedoeling om de middelen van de residentiële zorgverlening te heroriënteren naar (ambulante) alternatieve zorgvormen. Dit moet op termijn resulteren in een hulpverlening die beter is afgestemd op de zorgnoden. Dit zowel voor nieuwe patiënten in crisis, als voor langdurig zorgafhankelijke patiënten (zoals mensen met een chronisch verslavingsprobleem).
• Er zijn zeker grotere investeringen nodig voor het preventiebeleid voor psychoactieve medicatie en alcohol. We weten dat er in België een grote groep medicatieafhankelijken bestaat, die door de huidige hulpverlening amper bereikt wordt. Gerichte preventie, en mogelijk ook laagdrempelige online hulpvormen, kunnen hier verandering in brengen. Wat preventie voor alcohol betreft, deze moet zich inderdaad niet enkel op jongeren richten, maar ook op volwassenen. Ernstige alcoholproblemen ontwikkelen zich geleidelijk en komen dikwijls pas tot uiting vanaf 35-45 jaar.
• Een groot deel van de overheidsuitgaven, voor o.a  preventie, vroeginterventie, harm reduction en online hulpverlening, berust op projectfinanciering. Met een voortdurende onzekerheid tot gevolg, voor zowel de uitvoerders van deze projecten als de doelgroep waarop men zich richt. Wanneer proefprojecten doelmatig blijken te zijn, moet de mogelijkheid geboden worden tot structurele financiering. Anders blijven ze een maat voor niets.
• In een interview op Radio 1, sprak onderzoekster Freya Vander Laenen zich niet uit over de kwaliteit van het huidige drugsbeleid in België. Tijdens een hoorzitting in het Vlaamse parlement rond jeugdzorg, sprak ze wel duidelijke taal. Volgens haar is er in dit verband nood aan een radicale omschakeling. Die  zou zich moeten vertalen in een “jaarlijkse daling van de centen voor residentiële zorg en een stijging voor alle andere voorzieningen”.

Meer info

Persbericht Drugs in cijfers III: overheidsuitgaven voor het drugsbeleid in België (pdf)
Persbericht op ‘deredactie.be’ + interview met Freya Vander Laenen op VRT radio
Do’s and don’ts in een integraal en geïntegreerd drugbeleid (pdf)
Hoorzitting Vlaams parlement over jeugdzorg met o.a. Freya Vander Laenen
Gids naar een betere geestelijke gezondheidszorg (i.v.m. artikel 107) (pdf)

Volgens Saskia Timmer wordt de ontwikkeling van eHealth voornamelijk gedragen door 2 factoren. Enerzijds de vraag van cliënten naar meer zelfsturing en regie in het zorgverleningsproces.  ‘Empowerment’ dus. Mensen willen zeggenschap over hun eigen leven, ook wanneer ze ziek of hulpbehoevend zijn. Anderzijds het groeiend besef dat er de komende jaren een zorgcapaciteitsprobleem zal ontstaan, waarbij de vraag het aanbod zal overtreffen. Dit heeft niet enkel betrekking op de toenemende vergrijzing van de bevolking, maar bijvoorbeeld ook op de langdurige zorgvraag bij ernstige somatische aandoeningen en psychiatrische stoornissen.

In het boek worden alle mogelijke verschijningsvormen van eHealth besproken (en dat zijn er nogal wat). Naast de omschrijving komen ook  de voor- en nadelen, de bruikbaarheid en de inspanning die gevraagd wordt van cliënt en/of hulpverlener, aan bod. Het ‘sectoroverstijgende’ vormt een belangrijke meerwaarde bij dit overzicht. Als hulpverlener heb je immers nooit een volledig beeld van wat er gaande is in alle sectoren, en dus zal iedereen hier wel enkele ‘eye-openers’ kunnen vinden. Overigens zijn niet enkel ‘cliënten’ en ‘hulpverleners’ betrokken partij, want ook voor de zogenaamde ‘mantelzorgers’ zijn er voordelen te halen.

De verdere ontwikkeling van eHealth zal in ieder geval de gezondheidszorg beïnvloeden. Effectiviteit en efficiëntie kunnen toenemen, en de relatie tussen zorgvrager en zorgverlener zal evolueren naar meer dialoog en samenwerking. Wat niet wil zeggen dat er geen risico’s verbonden zijn aan eHealth. Saskia Timmer vermeldt in dit verband o.a. kostenreductie laten primeren op kwaliteit en te sterk focussen op de techniek (die enkel een middel is, geen doel op zich).

De implementatie van eHealth zal hoe dan ook resulteren in een impact op de zorgorganisatie in zijn geheel, zowel technisch, financiëel als organisatorisch. Wat niet betekent dat de organisatie ‘op zijn kop’ moet gezet worden. Dikwijls is het beter om klein te beginnen. Volgens Saskia Timmer is ‘Denk groots maar start klein’, een goed uitgangspunt. Verder wordt er dieper ingegaan op de vraag wat eHealth en empowerment bij de cliënt voor de zorgverlener kan betekenen.

Natuurlijk is het onmogelijk om nu reeds nauwkeurig te voorspellen wat de toekomst zal brengen op gebied van eHealth. Dertig jaar geleden konden we ook niet voorzien wat nu mogelijk blijkt te zijn, en zelfs bijna vanzelfsprekend is geworden. Toch probeert Saskia Timmer een vooruitblik te bieden. Ze vermeldt hierbij: mobiel internet, de verdere ontwikkeling van ‘social media’, ‘usercentered’ design-denken, het creëren van kansen voor onderzoek, en het leveren van een bijdrage aan ‘duurzame gezondheidszorg’.

Aan dit boek is een website gekoppeld, nl. www.duurzamegezondheidszorg.nl, waar o.a. een aantal praktijkvoorbeelden verder toegelicht worden. De website omvat ook een forum waar kan gediscussieerd worden over eHealth en aanverwante onderwerpen.

eHealth in de praktijk kan hier besteld worden

Het Expertisenetwerk Onlinehulp Vlaanderen wil intersectorale samenwerkingsverbanden stimuleren, uitwisseling mogelijk maken, kennis opbouwen, innovatie stimuleren en de kwaliteit van het onlinehulp- en dienstverleningsaanbod verbeteren.
Meer over het Expertisenetwerk Onlinehulp Vlaanderen